ساختارهای کنترلی و شرطی (بخش اول)

در این فصل به بررسی نحوه‌ی کنترل جریان اجرای برنامه و تصمیم‌گیری‌های منطقی می‌پردازیم. با استفاده از دستورات شرطی و حلقه‌های تکرار می‌توانیم رفتار برنامه را بسته به شرایط مختلف تغییر داده و از تکرار بی‌مورد کد جلوگیری کنیم. در ادامه به تفصیل این مفاهیم را توضیح می‌دهیم:

دستورات شرطی (if, elif, else)

دستورات شرطی قلب تصمیم‌گیری در برنامه‌نویسی هستند. با آن‌ها می‌توانیم بر اساس شرایط مختلف، مسیر اجرای کد را تغییر دهیم.

• if: اولین شرط را بررسی می‌کند. اگر شرط درست باشد، بلوک کد مربوط اجرا می‌شود.


• elif: (مخفف else if) در صورتی که شرط قبلی درست نباشد، شرط جدیدی را بررسی می‌کند.


• else: زمانی که هیچ‌یک از شرایط بالا برقرار نباشند، بلوک else اجرا می‌شود.

مثال:

age = 20
if age < 13:
    print("شما کودک هستید.")
elif 13 <= age < 20:
    print("شما نوجوان هستید.")
else:
    print("شما بزرگسال هستید.")

در این مثال، بر اساس مقدار متغیر age، یکی از سه پیام نمایش داده می‌شود. دستورات شرطی باعث می‌شوند برنامه بتواند در موقعیت‌های مختلف رفتار متفاوتی داشته باشد.

---

حلقه‌های تکرار (for و while)

حلقه for

حلقه for برای تکرار روی مجموعه‌ای از عناصر (مانند لیست‌ها، رشته‌ها، یا هر دنباله‌ای) استفاده می‌شود.

مثال:

fruits = ["سیب", "موز", "پرتقال"]
for fruit in fruits:
    print("میوه:", fruit)

در این مثال، برنامه به ازای هر عنصر موجود در لیست fruits یک بار تکرار می‌شود و نام میوه را چاپ می‌کند.

حلقه while

حلقه while تا زمانی که شرطی برقرار است، کد داخل آن را تکرار می‌کند.

مثال:

count = 1
while count <= 5:
    print("شماره:", count)
    count += 1

اینجا حلقه تا زمانی که مقدار count کمتر یا مساوی ۵ است، اجرا می‌شود و پس از هر تکرار مقدار count افزایش می‌یابد.

حلقه‌های تکرار به ما اجازه می‌دهند که به جای نوشتن دستی چندین بار یک عمل، آن را به صورت خودکار و با تکرار شرطی انجام دهیم.

حلقه‌های تو در تو (nested loops)

گاهی اوقات نیاز است تا حلقه‌ای در داخل حلقه‌ای دیگر استفاده کنیم، که به آن حلقه‌های تو در تو گفته می‌شود. این تکنیک در پردازش داده‌های چندبعدی یا زمانی که باید دو یا چند مجموعه را به‌صورت همزمان پیمایش کنیم، کاربرد دارد.

مثال:

# نمایش یک ماتریس ۳x۳

    [1, 2, 3],
matrix = [
    [4, 5, 6],
    [7, 8, 9]
]
for row in matrix:
    for element in row:
        print(element, end=" ")
    print()  # چاپ خط جدید بعد از پایان هر ردیف

در این مثال، حلقه‌ی خارجی هر ردیف از ماتریس را پیمایش می‌کند و حلقه‌ی داخلی عناصر هر ردیف را چاپ می‌کند. استفاده از حلقه‌های تو در تو به شما امکان می‌دهد تا ساختارهای داده‌ای پیچیده را به‌راحتی مدیریت کنید.

جمع‌بندی:

• دستورات شرطی (if, elif, else) به برنامه اجازه می‌دهند تا بر اساس شرایط مختلف، تصمیم‌گیری کند و مسیر اجرای کد را تغییر دهد.


• حلقه‌های for و while برای تکرار عملیات و کاهش تکرار کد به کار می‌روند.


• حلقه‌های تو در تو (nested loops) در مواقعی که نیاز به پیمایش داده‌های چندبعدی یا ترکیبی داریم، بسیار مفید هستند.

با تسلط بر این مفاهیم، می‌توانید کنترل دقیقی بر روی جریان اجرای برنامه‌های پایتون داشته باشید و از تکرار کدهای غیرضروری جلوگیری کنید. این مهارت‌ها پایه‌ای برای نوشتن برنامه‌های پویا و واکنش‌گرا در پایتون به‌شمار می‌روند.